Loading...
Ἀγχιβασίην
Ἡ «ἄγνοια» τοῦ Σωκράτους καὶ τὸ «ἀπόρημα» τοῦ Μένωνος
Ἡ περίφημη «ἄγνοια τοῦ Σωκράτους» ὀφείλεται στὸ γεγονὸς ὅτι σχεδὸν σὲ ὅλους τοὺς διαλόγους τοῦ Πλάτωνος, στοὺς ὁποίους λαμβάνει μέρος ὁ Σωκράτης, ἐμφανίζεται ὡς νὰ μὴν γνωρίζει αὐτὸ γιὰ τὸ ὁποῖο συζητάει.
Ὑποστηρίζει πάντα κάτι, ἀλλὰ κρατάει πάντα ἐπιφυλάξεις καὶ ἀμφιβάλλει γιὰ αὐτὸ τὸ ὁποῖο ὑποστηρίζει.
Ζητάει δὲ «ὁρισμοὺς», τοὺς ὁποίους στὴ συνέχεια τοὺς ἀποδομεῖ.
Στὸ διάλογο «Φαῖδρος» τοῦ Πλάτωνος ὁ Σωκράτης λέει:
«εὖ οἶδα, συνειδὼς ἐμαυτῷ ἀμαθίαν» «Φαῖδρος 235.c.8»
(πολὺ καλὰ ἔμαθα, νὰ συνειδητοποιῶ τὴν ἀμάθεια μου γιὰ τὸ κάθε τί)
Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀντιφατικό, εἶναι πολὺ βαθὺ φιλοσοφικὸ καὶ εἶναι καὶ πολὺ κομψὸ ὡς διατύπωση! Ἔρχεται δὲ σὲ συμφωνία μὲ τὴν Ἀριστοτελικὴ ρήση:
«ὁ κάθε ἄνθρωπος γνωρίζει “κάπως” τὸ κάθε τι” καὶ ταυτόχρονα αὐτὸ τὸ ἴδιο “κάπως” τὸ ἀγνοεῖ».
Ἡ φιλοσοφικὴ θέση τοῦ Ἀριστοτέλους γιὰ τὴ γνώση καὶ τὴ μάθηση, ἡ ὁποία εἶναι ἡ «λύση» στὸ παράδοξο τοῦ Μένωνος:
«ἢ οὐδὲν μαθήσεται ἢ ἃ οἶδεν», στὰ «Ἀναλυτικὰ Ὕστερα 71.b.6» («οὐδέν κωλύει, ὃ μανθάνει, ἔστιν ὡς ἐπίστασθαι, ἔστι δ᾿ ὡς ἀγνοεῖν»)
Ἐπίσης στὴν «Ἀπολογία» του ὁ Σωκράτης» μᾶς λέει:
«ὅτι ἃ μὴ οἶδα οὐδὲ οἴομαι εἰδέναι» «Ἀπολογία» 21.d.7»
(αὐτὰ τὰ ὁποῖα δὲν ξέρω δὲν πιστεύω ὅτι τὰ γνωρίζω)
Στὴ Δύση ἔγινε εὐρύτερα γνωστὴ ἡ «ἄγνοια τοῦ Σωκράτους» μέσῳ τῆς λατινικῆς φράσης, τὴν ὁποία χρησιμοποίησε ὁ Κικέρωνας (1ος αἰώνας π.Χ.):
«Ipse se nihil scire id unum sciat»,
(Ὁ ἴδιος ξέρει ὅτι δὲν ξέρει τίποτα, ἐκτὸς ἀπὸ αὐτὸ τὸ ἕνα πρᾶγμα)
Ὁ Διογένης Λαέρτιος (3ος αἰῶνας μ.Χ.): Στὸ ἔργο του «Βίοι Φιλοσόφων 2.32.6», ἀναφέρει ὅτι ο Σωκράτης ἔλεγε:
«εἰδέναι μὲν μηδὲν πλὴν αὐτὸ τοῦτο»
(γνωρίζω μὲν τίποτα ἐκτὸς αὐτοῦ τούτου)
Ὁ Ὀλυμπιόδωρος (6ος αἰῶνας μ.Χ.) εἶναι ἴσως ὁ πρῶτος ποὺ πλησιάζει τὴ διατύπωση ποὺ γνωρίζουμε σήμερα. Στὸ σχολιασμό του γιὰ τὸν διάλογο «Ἀλκιβιάδης» του Πλάτωνα (175.15), γράφει:
«ἐγὼ μὲν γὰρ οὐδὲν οἶδα πλὴν ἓν μόνον, τὸ διδόναι λόγους καὶ λαμβάνειν»
(Ἐγὼ δὲν ξέρω τίποτα ἐκτὸς ἀπὸ ἕνα μόνο πρᾶγμα: νὰ δίνω καὶ νὰ δέχομαι λόγους· τὴ διαλεκτική)
Πολὺ μεταγενέστερα διαδόθηκε ὅτι ὁ Σωκράτης εἶπε:
«ἕν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα»,
Αὐτὴ ἡ διατύπωση δὲν ὑπάρχει σὲ κανένα κλασσικὸ Ἑλληνικὸ κείμενο. Ἡ φράση αὐτὴ εἶναι μιὰ ἀντιφατικὴ διατύπωση ἄνευ νοήματος, ἕνα παράδοξο, τὴν ὁποῖα ὁ Σωκράτης σὲ καμία περίπτωση δὲν θὰ ἐκστόμιζε.
